Damar tutulması qan axınının zəifləməsi və ya çətinləşməsi ilə bağlı vəziyyətdir. Xalq arasında bu ifadə daha çox “damarın tutulması” kimi işlədilir. Tibbi baxımdan səbəb çox vaxt damar divarında yağ, xolesterin və digər maddələrin yığılması ilə bağlı olur.
Bu proses uzun müddət səssiz inkişaf edə bilər. Daralma artdıqca ürəyə, beyinə, ayaqlara və digər orqanlara gedən qan axını azalır. Xüsusilə ürək damarlarında problem olduqda sinə ağrısı, nəfəs darlığı və infarkt riski yarana bilər.
Damar tutulması nədir və necə yaranır?
Damar tutulması qan axınının əvvəlki kimi rahat hərəkət etməməsi deməkdir. Bu, hər zaman tam bağlanma anlamına gəlmir. Bəzən qan yolu daralır və orqanlara kifayət qədər oksigen çatmır.
Ən çox rast gəlinən səbəblərdən biri damar divarında lövhələrin yığılmasıdır. Bu lövhələr zamanla sərtləşir, elastikliyi azaldır və qan dövranını çətinləşdirir.
Bu vəziyyət adətən illər ərzində formalaşır. Qidalanma, siqaret, yüksək təzyiq, şəkərli diabet və xolesterin səviyyəsi riski artıra bilər.
Damar tutulmasının tez-tez rast gəlinən səbəbləri hansılardır?
Damar tutulmasının yaranmasına həm həyat tərzi, həm də yanaşı xəstəliklər təsir edə bilər.
Əsas risk faktorları bunlardır:
- yüksək xolesterin
- yüksək arterial təzyiq
- şəkərli diabet
- siqaret istifadəsi
- artıq çəki
- az hərəkətli həyat tərzi
- qeyri-sağlam qidalanma
- ailədə ürək-damar xəstəliyi olması
- yaşla bağlı dəyişikliklər
Risk faktorları birlikdə olduqda problem daha sürətli inkişaf edə bilər. Buna görə profilaktik müayinə və həkim məsləhəti vacibdir.
Damar tutulmasının əsas əlamətləri hansılardır?
Əlamətlər problemin hansı nahiyədə yaranmasından asılıdır. Bəzi insanlarda uzun müddət heç bir şikayət olmur. Bəzilərində isə narahatlıq fiziki aktivlik zamanı daha çox hiss edilir.
Çox rast gəlinən əlamətlər:
- sinədə sıxılma və ya ağrı
- nəfəs darlığı
- tez yorulma
- başgicəllənmə
- ayaqlarda ağrı və keyimə
- soyuq əl və ayaqlar
- yeriyərkən baldırda ağrı
- ürək döyüntüsünün artması
- halsızlıq
Bu əlamətlər başqa xəstəliklərdə də görünə bilər. Şikayətlər təkrarlanırsa və ya güclənirsə, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Ürək damar tutulması nədir?
Ürək damar tutulması ürəyi qidalandıran damarların daralması ilə bağlıdır. Bu zaman ürək əzələsinə kifayət qədər oksigenli qan çatmaya bilər.
Əlamətlər xüsusilə pilləkən çıxanda, sürətli yeriyəndə və ya stress zamanı daha aydın hiss oluna bilər. Sinədə sıxılma, nəfəs darlığı və tez yorulma bu baxımdan diqqətə alınmalıdır.
Ürək damar tutulması hansı risklər yaradır?
Ürək damar tutulması vaxtında qiymətləndirilmədikdə ciddi fəsadlara səbəb ola bilər.
Mümkün risklər:
- stenokardiya
- infarkt
- ritm pozğunluğu
- ürək çatışmazlığı
- qəfil vəziyyət pisləşməsi
Riskin dərəcəsi daralmanın səviyyəsindən, yaşdan, yanaşı xəstəliklərdən və ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır.
Ürəkdə damar tutulması hansı əlamətlərlə özünü göstərir?
Ürəkdə damar tutulması hər kəsdə eyni formada hiss olunmur. Bəzilərində əsas şikayət sinə ağrısı olur, bəzilərində isə nəfəs darlığı və halsızlıq ön plana çıxır.
Diqqət edilməli əlamətlər:
- sinədə sıxılma, yanma və ya ağırlıq hissi
- ağrının sol qola, çiyinə, boyuna və ya çənəyə yayılması
- fiziki hərəkət zamanı nəfəs darlığı
- soyuq tər
- ürəkbulanma
- qəfil halsızlıq
- başgicəllənmə
- ürək döyüntüsünün nizamsızlaşması
Şəkərli diabeti olan insanlarda əlamətlər bəzən daha zəif hiss oluna bilər. Buna görə risk qrupu olan şəxslər müayinələri gecikdirməməlidir.
Ürəkdə damar tutulması zamanı nə vaxt həkimə müraciət edilməlidir?
Sinədə ağrı, sıxılma və ya nəfəs darlığı varsa, bunu gözlətmək olmaz. Ağrı istirahətdə də davam edirsə və ya sol qola, çənəyə, kürəyə yayılırsa, təcili tibbi yardım çağırılmalıdır.
Bu hallarda vaxt itirməmək vacibdir:
- sinə ağrısı 5-10 dəqiqədən çox davam edirsə
- ağrı istirahətdə keçmirsə
- nəfəs darlığı güclənirsə
- soyuq tər və ürəkbulanma varsa
- qəfil halsızlıq və başgicəllənmə yaranırsa
Bu əlamətlər infarkt riski ilə bağlı ola bilər. Ev şəraitində gözləmək təhlükəli ola bilər.
Ürək damar tutulması müalicəsi necə aparılır?
Ürək damar tutulması müalicəsi pasiyentin vəziyyətinə, risk faktorlarına və müayinə nəticələrinə görə planlaşdırılır. İlk addım düzgün diaqnostikadır.
Həkim şikayətləri, analizləri və instrumental müayinələri birlikdə qiymətləndirir. Bundan sonra dərman müalicəsi, həyat tərzi dəyişiklikləri və lazım olduqda əlavə prosedurlar tövsiyə oluna bilər.
Müalicənin məqsədi yalnız ağrını azaltmaq deyil. Əsas məqsəd qan axınını yaxşılaşdırmaq və gələcək risklərin qarşısını almaqdır.
Ürək damar tutulması müalicəsi üçün istifadə olunan üsullar hansılardır?
Ürək damar tutulması müalicəsi bir neçə istiqamətdə aparıla bilər.
Əsas yanaşmalar:
- xolesterinin nəzarətdə saxlanması
- təzyiqin tənzimlənməsi
- şəkərli diabetin idarə olunması
- qanın laxtalanma riskinin azaldılması
- siqaretdən imtina
- sağlam qidalanma
- həkim məsləhəti ilə fiziki aktivlik
- angioplastika və stent qoyulması
- bypass əməliyyatı
Hansı üsulun uyğun olduğu yalnız həkim müayinəsindən sonra müəyyən edilir. Urek damar tutulması mualicesi kimi axtarılan bu mövzuda əsas məqam fərdi yanaşmadır.
Damar tutulmasının qarşısını almaq mümkündürmü?
Damar tutulmasının qarşısını tam zəmanətlə almaq mümkün deyil. Amma riski azaltmaq mümkündür.
Bunun üçün ürək-damar sağlamlığına gündəlik diqqət etmək lazımdır:
- siqaretdən uzaq durmaq
- sağlam qidalanmaq
- duzlu və yağlı qidaları azaltmaq
- müntəzəm hərəkət etmək
- artıq çəkini nəzarətdə saxlamaq
- təzyiq və xolesterini izləmək
- şəkərli diabet varsa, nəzarətdə saxlamaq
- profilaktik müayinələrdən keçmək
Damar tutulması vaxtında aşkarlandıqda riskləri azaltmaq və müalicə planını düzgün qurmaq daha asan olur. Sinə ağrısı, nəfəs darlığı, halsızlıq və ya ürəkdə damar tutulması ilə bağlı şübhəniz varsa, gecikmədən həkimə müraciət edin. Sağlam Ailə-də ürək-damar risklərinin qiymətləndirilməsi, uyğun analiz və müayinələr üçün qeydiyyatdan keçə bilərsiniz.