Endometrioz qadınlarda tez-tez rast gəlinən, amma çox vaxt gec aşkar olunan problemlərdən biridir və bu vəziyyət xüsusilə endometrioz kista və şokolad kistası ilə əlaqəli olduqda daha çox narahatlıq yaradır. Bir çox hallarda qadınlar aybaşı ağrılarını normal qəbul etdikləri üçün bu problemin əlamətlərini gec fərq edirlər. Halbuki, ağrının intensivliyi artırsa, gündəlik həyata təsir edirsə və ya fərqli simptomlarla müşayiət olunursa, bu artıq daha ciddi bir vəziyyətin göstəricisi ola bilər. Mövzunu sadə və aydın şəkildə başa düşmək üçün əsas məqamları aşağıda daha geniş şəkildə izah edirik.
Endometrioz (şokolad xəstəliyi) nədir?
Endometrioz uşaqlıq daxilində yerləşən və hər ay menstrual dövrə uyğun olaraq dəyişən toxumaya bənzər hüceyrələrin uşaqlıqdan kənarda inkişaf etməsi ilə xarakterizə olunan xroniki bir vəziyyətdir. Bu toxumalar yumurtalıqlarda, uşaqlıq borularında və digər çanaq nahiyələrində yerləşə bilər və hər ay hormonal dəyişikliklərə reaksiya verərək qalınlaşır. Lakin normal menstruasiya kimi bədəndən xaric ola bilmədiyi üçün həmin nahiyədə yığılır, iltihab yaradır və zamanla ağrıya səbəb olur. Bu vəziyyət uzun müddət davam etdikdə həm fiziki narahatlıq yaradır, həm də həyat keyfiyyətinə mənfi təsir edir.
Endometrioz bədəndə necə yayılır?
Endometrioz toxumaları hər menstrual dövrdə aktivləşir və böyüməyə davam edir, lakin bədəndən xaric olunmadığı üçün yerləşdiyi sahədə qalır. Bu proses nəticəsində həmin nahiyədə qan və toxuma qalıqları toplanır, iltihab yaranır və zaman keçdikcə çapıqlaşma baş verə bilər. Bəzi hallarda bu toxumalar yaxın orqanlara da yayıla bilər və bu da ağrının yayılmasına səbəb olur. Yayılma dərəcəsi hər insanda fərqli olduğu üçün simptomların şiddəti də dəyişir və bəzi insanlarda daha yüngül, digərlərində isə daha ağır formada müşahidə olunur.
Endometrioz kista necə yaranır?
Endometrioz toxuması yumurtalıqlarda toplandıqda kista əmələ gəlir və bu vəziyyət endometrioz kista kimi tanınır. Bu kista zamanla içində qan və toxuma topladığı üçün böyüyə bilər və yumurtalığın normal funksiyasına təsir göstərə bilər. Kista böyüdükcə qarınaltı nahiyədə dolğunluq hissi, ağrı və narahatlıq yarada bilər. Bəzi hallarda bu ağrı yalnız aybaşı dövründə deyil, gündəlik həyatda da hiss olunur və insanın hərəkətini belə məhdudlaşdıra bilər.
Şokolad kistası nədir və niyə belə adlanır?
Şokolad kistası əslində endometrioz kistanın başqa adıdır və bu ad kistanın içində toplanan köhnə qanın tünd qəhvəyi rəng alması ilə bağlıdır. Bu səbəbdən şokolad kistası termini istifadə olunur. Bu tip kistalar ultrasəs müayinəsi zamanı aşkar edilir və ölçüsünə, yerləşməsinə görə fərqli simptomlar verə bilər. Bəzi qadınlarda uzun müddət heç bir əlamət vermədən qala bilər, digərlərində isə güclü ağrı və menstrual problemlərlə özünü göstərə bilər.
Endometriozun əsas əlamətləri hansılardır?
Endometrioz hər qadında fərqli şəkildə özünü göstərsə də, bəzi əlamətlər daha çox rast gəlinir və diqqət tələb edir. Ən yayğın simptomlar aybaşı zamanı şiddətli ağrı, qarınaltı nahiyədə davamlı narahatlıq, cinsi əlaqə zamanı ağrı və bəzi hallarda həzm problemləridir. Bu ağrılar bəzən o qədər güclü olur ki, gündəlik fəaliyyətləri belə çətinləşdirir. Əgər bu əlamətlər zamanla artırsa və ya daha uzun müddət davam edirsə, bu artıq sadə menstrual sancı kimi qəbul edilməməlidir.
- Aybaşı zamanı güclü ağrı
- Qarınaltı nahiyədə davamlı narahatlıq
- Cinsi əlaqə zamanı ağrı
- Bəzən həzm problemləri
Endometrioz ağrısı digər ağrılardan nə ilə fərqlənir?
Endometrioz ağrısı adi aybaşı sancısından fərqli olaraq daha uzunmüddətli və daha intensiv olur. Bəzi hallarda ağrı aybaşıdan bir neçə gün əvvəl başlayır və dövr bitdikdən sonra da davam edir. Bundan əlavə, ağrı yalnız qarınaltı nahiyədə deyil, bel və ya ayaqlara da yayıla bilər. Bu fərqlər problemin daha erkən mərhələdə fərq edilməsinə kömək edir və vaxtında həkimə müraciət etməyi vacib edir.
Endometrioz kista hansı problemlərə səbəb ola bilər?
Endometrioz kista böyüdükcə yumurtalığın normal fəaliyyətinə mane ola bilər və bu da həm ağrının artmasına, həm də reproduktiv funksiyalara təsir edə bilər. Kista ətraf toxumalara təzyiq göstərərək narahatlıq yaradır və bəzi hallarda aybaşı dövrünü daha da ağrılı edir. Əgər uzun müddət nəzarətsiz qalarsa, bu vəziyyət daha ciddi problemlərə gətirib çıxara bilər və müalicə daha çətinləşə bilər.
Bu kistalar sonsuzluğa səbəb ola bilərmi?
Bəzi hallarda endometrioz kista yumurtlamaya təsir edərək hamilə qalma ehtimalını azalda bilər. Xüsusilə kista böyükdürsə və ya hər iki yumurtalıqda mövcuddursa, bu risk daha yüksək ola bilər. Amma bu hər insanda eyni deyil və erkən diaqnozla vəziyyəti nəzarətdə saxlamaq mümkündür. Müalicə və düzgün yanaşma ilə bir çox qadın normal şəkildə hamilə qala bilir.
Endometrioz necə müalicə olunur?
Endometriozun müalicəsi xəstəliyin dərəcəsinə, simptomların şiddətinə və xəstənin ümumi vəziyyətinə görə seçilir. Bəzi hallarda dərman müalicəsi ilə ağrını azaltmaq və hormon balansını tənzimləmək mümkündür. Daha irəliləmiş hallarda isə cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər. Müalicənin əsas məqsədi ağrını azaltmaq, kistanın böyüməsinin qarşısını almaq və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaqdır.
Nə zaman həkimə müraciət etmək lazımdır?
Əgər aybaşı ağrıları adi haldan daha güclüdürsə, qarınaltı nahiyədə davamlı narahatlıq varsa və ya hamilə qalmaqda çətinlik yaşanırsa, gecikmədən həkimə müraciət etmək vacibdir. Xüsusilə endometrioz, endometrioz kista və şokolad kistası ilə bağlı şübhələr varsa, erkən müayinə vəziyyəti daha dəqiq qiymətləndirməyə imkan verir. Vaxtında diaqnoz həm müalicəni asanlaşdırır, həm də gələcəkdə yarana biləcək fəsadların qarşısını almağa kömək edir. Sağlamlığınızda bu kimi əlamətləri hiss edirsinizsə, vaxt itirmədən həkimə müraciət edin və erkən diaqnozla daha effektiv müalicə şansı əldə edin.