Kron xəstəliyinin etiologiyası və səbəbi hələ tam dəqiq bilinmir. Tam sağalmayan qalıcı bir xəstəlikdir. Əsasən kron xəstəliyi ümumiyyətlə nazik bağırsaq və yoğun bağırsaq ilə nazik bağırsaqların birləşdiyi yer ətrafında görülən iltihablı bir xəstəlikdir. Statistik göstəricələrə görə, kişilərə nisbətən daha çox qadınlarda rast gəlinən kron xəstəliyi 35-40 yaş aralığını əhatə edir.Kron xəstəliyinə həm də azyaşlı uşaqlarda rast gəlmək olur.Bu xəstəlikdən əziyyət çəkən insanların həzm sistemində təsir edilən sahələrdə qalınlaşma, xora adlanan yara müşahidə edilir.
Kron xəstəliyin əlamətləri nələrdir?
- İshal
- Meteriozm
- Mədə-bağırsaq traktında ağrı
- Nəcisdə qan və iltihab
- Bulantı və qusma
Kron xəstəliyinin kəskinləşməsi ilə bədən hərarətinin yüksəlməsi müşahidə olunur.Xəstə sürətlə çəki itirir, iştahı itir, anemiya əlamətləri olur, xəstə zəyifləyir və xroniki yorğunluq müşahidə olunur.Bundan əlavə, kron xəstəliyinin həm də bədəndə digər patologiyalara da səbəb ola bilir:gözlərin və ağız boşluğunun selikli qişasının iltihabı, oynaqlarda kəskin ağrı.
Kron xəstəliyin kəskinləşməsinə nə səbəb ola bilər?
- Genetik faktorlar
- Sağlam həyat tərzinin olmaması, siqaret və alkoqol istifadəsi
- Qeyri-sağlam qidalanma
Risk qruplarına kimlər daxildir? Risk qrupuna genetik cəhətdən meyilli insanlar daxildir. Əgər ailədə valideynlərdən hər hansısa biri bu xəstəlikdən əziyyət çəkirsə, həmin insanın bu xəstəliyə tutulma ehtimalı çoxdur 10 dəfə daha çoxdur.
Kron xəstəliyin diaqnostikası
- Qan testləri
- Nəcisin ümumi müayinəsi
- Endoskopiya və kolonoskopiya
Bəs kron xəstəliyin diaqnostikası üçün hansı laborator və instrumental müayinələrdən istifadə olunur?
Laborator analizlərdən qanın ümumi analizi, eritrositlərin çökmə sürəti, C- reaktiv zülal, ümumi zülal, albumin, qaraciyər sınaqları və elektrolitlərin yoxlanılması məsləhət görülür.Qanın ümumi müayinəsində anemiya və leykositoz müşahidə olunur (bağırsağın iltihabı prossesi fonunda) Kəskin diareya zamanı nəcisin ümumi analizi, clostridium difficule A və B toksinləri verilməyi məsləhət görülür (psevdomembranoz koliti inkar etmək üçün) 90% hallarda 4 dəfə nəcis nümunəsi götürmək məsləhət görülür. Diaqnoz qoyulduqda, qurd yumurtaları və parazitlər üçün nəcisin ümumi və eyni zamanda nəcisdə kalprotektin səviyyəsinin qiymətləndirilməsi də aparılmadılır. Kalprotektin-bağırsaq mukozasının neytrofilləri tərəfindən istehsal olunan bir proteindir.Onun səviyyəsi Kron xəstəliyi və xoralı kolit zamanı yüksəlir.
Kron xəstəliyi olduqda pasiyent nə zaman həkimə müraciət etməlidir?
Pasiyent yalnız aşağıda qeyd olunan əlamətlərdən bir neçəsini yaşadığı halda deyil, həmçinin uzun müddətli və müntəzəm şəkildə davam edən simptomlar olduqda həkimə müraciət etməlidir. Bağırsaq xəstəliklərinin diaqnozu bəzən çətin ola bilər, çünki simptomlar digər problemlərlə qarışa bilər. Buna görə də, dəqiq və hərtərəfli diaqnostika üçün qastroenteroloqun müayinəsi vacibdir.
Aşağıdakı hallar müşahidə olunarsa, həkim qastroenteroloqa müraciət etmək tövsiyə olunur:
- Keçməyən ishal: Uzun müddətli və müntəzəm ishal infeksion və ya iltihabi səbəblərlə, o cümlədən bağırsaq xəstəlikləri ilə əlaqəli ola bilər.
- Mədə-bağırsaq traktında davamlı ağrı: Xroniki ağrılar, həzm sistemindəki problemlərin, o cümlədən iltihabi xəstəliklərin əlaməti ola bilər.
- Obyektiv səbəblər olmadan sürətli çəki itkisi: Qida qəbulunun azalması və ya maddələr mübadiləsindəki pozğunluqlar ciddi xəstəliklərin göstəricisi ola bilər.
- Nəcisdə qan izləri: Bu, həzm sistemindəki iltihab və ya digər problemlərin əlaməti ola bilər.
Erkən diaqnostika, müalicənin uğurlu olması üçün çox vacibdir. Məsələn, Kron xəstəliyi kimi bağırsaq iltihabları erkən mərhələdə müəyyən edildikdə, xəstənin həyat keyfiyyəti qorunur və gələcək komplikasiyaların qarşısı alınır. Həkim qastroenteroloqun apardığı laborator və görüntüləmə müayinələri xəstəliyin dəqiq təyin olunmasına və uyğun müalicənin başlanmasına imkan yaradır.
Əgər yuxarıda sadalanan əlamətlərdən hər hansı biri özünüzdə və ya yaxınlarınızda müşahidə olunursa, gecikmədən tibbi yardım axtarmaq lazımdır. Xüsusilə,Kron xəstəliyi ilə əlaqəli şübhələr varsa, həkimə müraciət etmək xəstəliyin erkən mərhələdə aşkar olunmasına və uyğun müdaxilənin həyata keçirilməsinə şərait yaradır. Bu cür yanaşma xəstənin sağlamlıq vəziyyətini yaxşılaşdırmaq və potensial risklərin qarşısını almaq üçün olduqca əhəmiyyətlidir.
Unutmayın ki, Kron xəstəliyi kimi ciddi bağırsaq xəstəliklərinin müalicəsində erkən diaqnoz və mütəmadi müayinələr böyük rol oynayır. Hər hansı şübhə və ya simptom zamanı tibbi yardım axtarmaq, uzunmüddətli sağlamlıq problemlərinin qarşısını almaqda əsas addımdır. Nəticədə, Kron xəstəliyi ilə bağlı əlamətlər hiss etdiyiniz zaman vaxtında həkimə müraciət etmək həyat keyfiyyətinizi və sağlamlığınızı qorumağa kömək edəcəkdir.
Profilaktikası:
Davamlı sağlıqlı pəhriz və balanslaşdırılmış qida qəbul etmək tövsiyə olunur.Stressə qarşı davamlılıq, stressə qarşı müqavimətin inkişafı, kifayət qədər fiziki aktivlik, sağlam həyat tərzi və spirtli içkilərdən və eyni zamanda siqaretdən uzaq durmaq tövsiyə olunur.
Tibbi koordinator - Həsənli Fidan