Leykosit nədir?

Leykositlər insanlar arasında “ağ qan” deyə bilinə  hüceyrələr orqanizmi mikroblardan və zərərli toksinlərdən qoruyan immun sistemimizin mübarizə aparan hüceyrələridir.

Ağ qan hüceyarələri 5 növə ayrılır:

1. Neytrofillər: Ağ qan hüceyrələrinin 55-70% -ni təşkil edən neytrofillər (NEU), bədənə daxil olan xarici orqanizmlərə ilk reaksiya verən ağ qan növüdür. İmmun sisteminin əsas hissəsini təşkil edən neytrofillər bakteriya və göbələkləri məhv etmək üçün kimyəvi fermentlər ifraz edərək onların lizisini həyata keçirir.
2. Limfositlər: Sümük iliyi tərəfindən istehsal olunan limfositlər (LYM) limfa toxumasında və sümük iliyində olur. İstehsal olunduğu yerdə qalan limfositlərə B hüceyrələri deyilir. Çox hissəsi sinə nahiyəsində timus adlanan limfa düyününə gedir və T hüceyrələrinə çevrilir. T hüceyrələrinə çevrilən limfositlər limfa düyünlərinə, limfoidə, dalağa, badamcıqlara və bağırsaqlara gəlir. Bədənə digər orqanizmlər düşdükdə immun sistem hüceyrələrini stimullaşdırmaq üçün linfokin ifraz edir və bu hüceyrələrin kənar orqanizmlərə hücum etməsinə imkan yaradır.
3. Monositlər və makrofaqlar: Ağ qan hüceyrələrinin təxminən 8% -ni təşkil edən monositlər (MON) sümük iliyində istehsal olunur. Daha sonra qana daxil olan monositlər qısa müddətdə toxumalara çatır. Bu nöqtədən sonra makrofaq olaraq bilinən  bu hüceyrələr bakteriyalara hücum edərək onları məhv edir və toxumalardakı ölü hüceyrələri təmizləyir.
4. Eozinofillər: Bədəndə iltihaba səbəb olan parazitləri məhv edən eozinofillər (EOS), bədəni allergik reaksiyaların səbəb olduğu iltihabdan qoruyur.
5. Bazofillər: Bədəndə ağ qan hüceyrələrinin ən az sayına malik olan bu növ, immunoqlobulin E anticisimlərini istehsalından məsuliyyət daşıyırlar. Qanın axıcılığını artıran bu hüceyrə növü, parazitlərin yaratdığı infeksiya növləri ilə mübarizədə aktiv rol oynayır. Xərçəng hüceyrələrini çox erkən mərhələdə aşkar etmək və məhv etmək kimi funksiyaları da var.

Leykosit miqdarının çox olma səbəbi nədir?

Leykosit çoxluğunu tək başına şərhi düzgün deyil. Leykosit dəyərini düzgün şərh etmək üçün neytrofil, limfosit, monosit, eozinofil və bazofil kimi leykositlərin alt növləri də nəzərə alınmalıdır. Adətən bakteriya, virus, göbələk və parazitlərin yaratdığı infeksiyalar qanda leykositlətrin yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Bundan əlavə, dermatitə bənzər dəri iltihabı, revmatik xəstəliklər, iltihabi bağırsaq xəstəlikləri və infeksion olmayan iltihaba səbəb olan orqan xərçəngi ağ qan dəyərinin artmasına səbəb ola bilər. Leykosit yüksəkliyinə səbəb olan digər amillər aşağıdakı kimi göstərilə bilər:

• Hamiləlik
• Stress və narahatçılıq
• Hormonal disbalans
• Bəzi dərman maddələri
• Siqaret istifadəsi
• Həddindən artıq idman
• Dalağın çıxarılması
• Xroniki böyrək çatışmazlığı
• Leykoz
• İmmun sistem pozğunluqları
• Hemoliz
• Miokard infarktı

Leykosit az olmasının səbəbi nədir?

Qanın kliniki analizi zamanı leykositlərin az olması leykopeniya adlandırılır. İnfeksiyaların əksəriyyəti leykosit dəyərində artıma səbəb olsa da, sümük iliyinə birbaşa təsir edən bəzi xəstəliklər leykopeniyaya səbəb ola bilər. Bununla birlikdə, bəzi viral və bakterial infeksiyalar leykosit azlığına gətirib çıxara bilər. Lupus, revmatoid artrit kimi revmatizmal xəstəliklər, aplastik anemiya və miyelodisplastik sindrom kimi sümük iliyi çatışmazlığı, sümük iliyi ilə əlaqəli xərçəng növləri, leykoz, immun sistemini zəiflədən autoimmun xəstəliklər, HİV virusu, kimoterapiya, radioterapiya, histoplazmaya bənzər göbələk xəstəlikləri, qaraciyər xəstəlikləri dalağın böyüməsi, dərman istifadəsi, vitamin çatışmazlığı və qidalanma pozğunluğu kimi səbəblər də leykosit səviyyəsinin azalmasına səbəb ola bilər. İmmun sistemi leykopeniya zamanı düzgün işləyə bilmədiyi üçün leykosit  dəyərini normal həddə çatdırmaq son dərəcə vacibdir.

Qanda leykosit çox olmasının səbəbləri və müalicə yolları nələrdir?

Ümumi qan analizi nəticələrində leykosit sayının normadan yuxarı çıxması tez-tez diqqət çəkir. Bu göstərici bədənin müdafiə sisteminin aktivləşdiyini bildirir. Leykositlər bakteriya, virus və digər yad maddələrlə mübarizə aparan ağ qan hüceyrələridir. Qanda leykosit çox olması müxtəlif səbəblərlə bağlı ola bilər. Bəzən bu sadəcə soyuqdəymənin əlamətidir, bəzən isə ciddi patologiyanın siqnalı. Doğru məlumat sayəsində nəticələri düzgün qiymətləndirmək və vaxtında addım atmaq mümkündür.

Qanda leykosit cox olmasi nə deməkdir?

Leykositoz termini qanda ağ qan hüceyrələrinin sayının artmasını ifadə edir. Bu vəziyyət bədənin müdafiəçilərinin sayca çoxaldığını göstərir. Orqanizm infeksiya və ya iltihabla üzləşdikdə, köməyə çağırılan əsgərlərin sayı artır. Bu bioloji reaksiya təbii müdafiə mexanizmidir.

Leykositlər qrupuna müxtəlif hüceyrələr daxildir:

• Neutrofillər bakteriyalarla mübarizə aparır və sayca çoxluq təşkil edir
• Limfositlər viruslara qarşı immun cavabdehdir
• Eozinofillər allergik reaksiyalar və parazit infeksiyalarında artır
• Monositlər böyük mikroorqanizmləri udaraq təmizləyir

Hər bir tipin artması müxtəlif xəstəliklərə işarə edə bilər. Buna görə həkim leykosit formulu ilə birlikdə nəticələri dəyərləndirir.

Normal göstəricilər və yüksək dəyərlər haqqında

Yetkin insanlarda leykosit sayı millimetr qana dörd min ilə on min arasında dəyişir. Bu diapazon laboratoriyadan asılı olaraq bir qədər fərqlənə bilər. Hamiləlik dövründə və idman sonrası müvəqqəti artım fizioloji sayılır.

Yüksək dəyərlər belə qiymətləndirilir:

• On min ilə iyirmi min arası yüngül leykositozdur
• İyirmi min ilə qırx min orta dərəcə artımdır
• Qırx mindən yuxarı ciddi leykositoz adlanır

Uşaqlarda normal göstəricilər yaşdan asılı olaraq fərqlənir. Yeni doğulmuşlarda on beş minədək leykosit normal hesab olunur. Yaş artıqca bu rəqəm tədricən yetkin normasına yaxınlaşır.

Qanda leykosit niyə çoxalır?

Səbəblər iki böyük qrupa bölünür. Fizioloji artım stress, fiziki yorğunluq, hamiləlik və ya günün müəyyən saatlarında müşahidə olunur. Patoloji artım isə xəstəliklərlə bağlıdır. Bədən hər hansı döyüşə girmişkən leykosit sayı qalxacaq.

Başlıca patoloji səbəblər bunlardır:

• Bakterial infeksiyalar ağciyər iltihabı, böyrək infeksiyası və ya appendisit zamanı
• Virus xəstəlikləri qrip, mononukleoz və ya hepatit hallarında
• İltihabi xəstəliklər revmatoid artrit və ya xroniki bağırsaq iltihabı kimi
• Parazitar invaziyalar qurd və ya digər parazitlərin orqanizmə düşməsi ilə

Bəzi dərmanlar kortikosteroidlər və ya hormonal preparatlar leykosit artımına səbəb ola bilər. Sigaret çəkmə də bu göstəricini yüksəldir.

İnfeksiyalar və iltihabların təsiri

• Bakterial infeksiyalar zamanı əsasən neytrofillər çoxalır. Bu hüceyrələr sürətlə infeksiya mənbəyinə çataraq mikrobları məhv edir. Ağciyər iltihabı və ya sidik yolları infeksiyası bu tip leykositozla müşayiət olunur.
• Virus infeksiyalarında isə limfositlər ön plandadır. Qrip və ya mononukleoz zamanı limfosit sayı qalxır. Xroniki infeksiyalar vərəm və ya brusellyoz kimi monosit artımına yol açır.
• Parazitar xəstəliklərdə eozinofillər fəallaşır. Bu hüceyrələr helmintoz və ya allergik reaksiyalar zamanı sayca artır. Həkim leykosit formulu sayəsində infeksiyanın tipini təxmin edə bilər.

Qanda leykosit çox olması hansı əlamətlərlə özünü göstərir?

Təkcə analiz nəticəsində yüksək göstərici heç bir simptom verməyə bilər. Xüsusilə fizioloji artımlarda insan özünü normal hiss edir. Lakin patoloji səbəblər olduqda bədən siqnallar göndərir.

Nəzərə alınmalı əlamətlər:

• Qızdırma və titrmə infeksiya olduğunu göstərir
• Boğaz ağrısı və öskürək yuxarı tənəffüs yolları iltihabının əlamətidir
• Sidik yollarında yanma və tez-tez tualetə getmə böyrək infeksiyası siqnalı ola bilər
• Oynaq ağrıları və səhər tutulması iltihabi xəstəliklərə işarə edir

Yorğunluq hiss artımı da müşahidə oluna bilər. Bədən davamlı döyüş vəziyyətində olduğu üçün enerji sərfiyyatı çoxalır. İştahın itməsi və çəki itkisi xroniki proseslərdə görünür.

Bədəndə hiss olunan dəyişikliklər və siqnallar

Dəri dəyişiklikləri diqqət çəkir. Qırmızı səpkilər, qaşınma və ya dərinin quru olması allergik reaksiya və ya parazit infeksiyasını göstərə bilər. Ağızda aftlar və ya badamcıqlarda böyümə limfositoz əlamətləridir.

Sürfə vəziyyətə görə əlavə əlamətlər yaranır. Baş ağrısı, halsızlıq və yuxusuzluq immun sisteminin yüklənməsinin nəticəsidir. Qarın bölgəsində ağrı və həzm problemləri bağırsaq infeksiyası və ya iltihabını göstərir.

Bu simptomlar birlikdə qiymətləndirilməlidir. Tək başına leykosit artımı deyil, digər əlamətlər də nəzərə alınaraq diaqnoz qoyulur.

Leykositlər və digər suallarınızla bağlı, eyni zamanda online qeydiyyatdan keçmək üçün (012) 910 nömrəli Çağrı Mərkəzi və ya (055) 4000 910 nömrəli Whatsapp nömrəmizlə əlaqə saxlaya bilərsiniz. Laboratoriya xidmətimizdən istifadə edərək Leykosit dəyərləri qan analizini Sağlam Ailə Tibb Mərzində verə bilərsiniz.